Aktualności / Komentarze / Margarete Buber-Neumann – świadek burzliwego wieku - e-Magnes.pl :: Art
     
 
:: Margarete Buber-Neumann – świadek burzliwego wieku niedziela 17 marca 2013 - 22:46:32 | e107
 
niedziela 17 marca 2013 - 22:46:32 | e107
W zbiorowym wyobrażeniu wiek XX zapamiętany został jako okres dwóch totalitaryzmów: komunizmu i nazizmu. Margarete Buber-Neumann (1901-1989) doświadczyła ich obu ekstremalny sposób: jako więzień sowieckiego łagru i nazistowskiego obozu koncentracyjnego. Nie dostrzegała pomiędzy nimi istotniejszej różnicy.
W młodości zafascynowała ją idea marksizmu i podobnie jak wielu przyjaciół mieszkających w międzywojennym Berlinie (np. Arthur Koestler, Anna Seghers, Willi Münzenberg) wstąpiła do Niemieckiej Partii Komunistycznej (DKP). Bezpośrednio zaangażowała się w działalność Kominternu, również poza granicami Niemiec: we Francji i w Hiszpanii. Zwycięstwo rewolucji październikowej w 1917 roku interpretowała jako szansę na urzeczywistnienie tak bliskich jej ideałów marksistowskich: bezklasowego społeczeństwa, publicznej własności, likwidacji biedy i nierówności - najpierw w Związku Radzieckim, następnie na Zachodzie. ZSRR stał się jej nową ojczyzną po 1933 roku, gdy do władzy w Niemczech doszedł Adolf Hitler. Tam przekonała się na własne oczy, że komunizm w wydaniu radzieckim stanowił całkowite zaprzeczenie tego wszystkiego, w co głęboko wierzyła i miała nadzieję doświadczyć. Zamiast tego spotkał ją koszmar - w 1937 roku w samym środku "wielkiej czystki" Sowieci zamordowali jej wieloletniego partnera Heinza Neumanna pod zarzutem szpiegostwa (Stalin prowadził wówczas kampanię skierowaną przeciwko cudzoziemcom i "kosmopolityzmowi"), ona sama trafiła do łagru na terenie obwodu karagandzkiego, skąd na mocy porozumienia o ekstradycji niemieckich komunistów z ZSRR do Trzeciej Rzeczy, w 1940 roku przeniesiono ją do kobiecego obozu w Ravensbrück w Brandenburgii. Jej opowieści o niedawnych przeżyciach spotkały się z niedowierzaniem ze strony komunizujących więźniarek. Uważały, iż szerzy ona antysowiecką propagandę. Po wojnie stała się radykalną antykomunistką wraz z innymi intelektualistami, którzy bezpośrednio przeżyli sowieckie piekło (Koestler, Victor Serge) bądź pośrednio uświadomili sobie jego grozę (np. Albert Camus) namiętnie krytykowała realny socjalizm, a zwłaszcza jego zwolenników spoza żelaznej kurtyny, wzbudzając ich powszechną nienawiść. Podobnie jak Waldemar Gurian, Hannah Arendt czy Raymond Aron była zwolenniczką tezy o zasadniczym podobieństwie pomiędzy komunizmem a nazizmem, tom swoich wspomnień z 1948 roku zatytułowała „W niewoli u dwóch dyktatorów: więzień Hitlera i Stalina”. Jak stwierdziła rok później podczas procesu Aleksandra Krawczenki, radzieckiego przemysłowca zbiegłego podczas delegacji do Stanów Zjednoczonych, który w głośnej książce pt. „Wybrałem wolność” przedstawił zniewolenie społeczeństwa w ZSRR – w obu tych systemach "godność ludzka traktowana jest z cyniczną pogardą". Jej zeznania przyczyniły się do zwycięstwa Krawczenki przeciwko pismu „Les Lettres francaises” utrzymującemu, iż jego wspomnienia zostały sfabrykowane, a o sam jest agentem amerykańskiego wywiadu. Proces ten szybko przeistoczył się z indywidualnej sprawy o oskarżenie w spektakularny sąd nad zbrodniami stalinizmu cztery lata przed XX zjazdem KPZR. Oprócz doświadczeń związanych z komunizmem i nazizmem Margarete Buber-Neumann poznała również perspektywę żydowską. Była żoną Rafaela Bubera - syna Martina Bubera, autora „Opowieści chasydów”. Protestowała przeciwko prześladowaniu Żydów zarówno w nazistowskich Niemczech, jak i w powojennej Rosji. Jej córki z małżeństwa z Buberem osiedliły się w Izraelu wychowywane przez dziadka. Pod koniec życia Buber-Neumann zbliżyła się do katolicyzmu. W latach 70. wstąpiła do chadeckiej partii CDU.

Życiorys Margarete Buber-Neumann stanowi tyleż fascynujące, co przerażające świadectwo ideologicznych zawirowań minionego wieku. Z zawirowań tych wyszła obronną ręką.

Szymon Pietrzykowski
     
     
  :: Wyślij komentarz  
Temat:
Nick:
Komentarz:

     
Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.

Copyright © 2011-2014 Magnes. Wszelkie prawa zastrzeżone.