Ossian, „Homer Północy” i prawda kryjąca się za największą światową mistyfikacją

Nie wstydzę się przyznać - uważam, że ten prosty bard z Północy jest największym poetą jaki kiedykolwiek istniał”, ojciec USA Thomas Jefferson napisał o niewidomym szkockim poecie z III wieku, Ossianie, który prawdopodobnie został wymyślony w XVIII wieku.

 

Zyskało to miano największej na świecie literackiej mistyfikacji, zwodząc światowych liderów, od Napoleona do Thomasa Jeffersona, oraz inspirując artystów takich jak Wordsworth, Coleridge czy Byron do stworzenia ruchu romantyków pod koniec XVIII wieku.

Przez dziesięciolecia wysokiej klasy społeczeństwo było spragnione epickiej poezji niewidomego szkockiego barda nazwanego „Homerem Północy” oraz jego opowieści o walecznym Fingalu po tym, jak zostały „odkryte” i „przetłumaczone” przez Jamesa Macphersona w połowie XVIII wieku.

Jednak wkrótce ukazały się wątpliwości. Czy możliwym jest, że Macpherson, również poeta, dostosował się do irlandzkiego folkloru, by stworzyć szkocką legendę, która byłaby brana całkowicie poważnie przez brytyjską elitę mającą obsesję na punkcie klasycznej Grecji oraz Rzymu? Geniusz literacki Samuel Johnson z pewnością tak uważał, piętnując „fałszerstwo” i „oszusta”.

 

Dziś naukowcy użyli technik matematycznych, by porównać wzorce „sieci społecznej” w postaci Ossiana z dwoma irlandzkimi opowiadaniami i odkryli, że pasują do siebie idealnie, kończąc każdą dyskusję na ten temat.

Profesor Ralph Kenna z centrum badań matematycznych na Coventry University oznajmił, że badanie jasno sugeruje, że była to mistyfikacja, a żaden Ossian nie istniał. "Osobiście bardzo mocno w to wątpię”, przyznał.

„Wydaje mi się, że to nie jest możliwe. Stanąłbym po stronie Samuela Johnsona twierdząc, że jest to mało prawdopodobne. Jeśli połączy się wszystkie elementy układanki brzmi to bardzo przekonująco, że wszystko zostało zaczerpnięte z irlandzkich opowiadań”.

Badacze stworzyli tak zwane „social network” dla każdego z bohaterów, bazując na postaciach z opowieści.

Następnie przeanalizowali prawdopodobieństwo cech wspólnych i każdego indywidualnie na grafie.

Kiedy Ossian został porównany do dwóch irlandzkich opowiadań, Acallam na Senorach i tekst o Lady Gregory, linie na grafie były prawie identyczne.

Oznacza to, że mimo tego, że niektóre imiona zostały zmienione, powiązania społeczne wielu bohaterów były niemal identyczne, wykluczyło to możliwość zbiegu okoliczności.

Podczas zestawienia z Odyseją i Iliadą Homera, wybranych ze względu na połączenie dokonanego przez Macphersona oraz jego zwolenników, odnaleziono oczywiste różnice.

 

„W przeszłości porównywano postacie utworów Ossiana do irlandzkiego folkloru. My badamy związki pomiędzy nimi”, wyjaśnił profesor Kenna. „Ossian i irlandzkie opowiadania mocno nakładają się na siebie, ale nie nakłada się zbytnio z klasyką”.

Mimo tego, że było to czyste fałszerstwo, w ostatnich latach wielu doceniło jakość jego prac. „Mówią, że zrobił wiele dobrego. Wcześniej ludzie nie doceniali przeszłości i spuścizny starożytności. Jego prace naprawdę zainspirowały wielu ludzi, by doszukiwać się narodowego dziedzictwa”, powiedział profesor Kenna. „Nie ulega wątpliwości, że jego prace oddziałują na wyobraźnię. Przypuszczam, że on jest prawdziwym Ossianem. Jeśli powiedziałby: 'to fikcja', to byłoby całkowicie w porządku”.

Była to tylko jego opinia i nawet on sam nie jest absolutnie pewien, czy to była mistyfikacja, więc zaplanowane są kolejne badania. „Widzimy wiele oczywistych podobieństw... Pozostawmy to nieco kuszącym, żebyście byli zainteresowani dalszym przebiegiem sprawy”, oznajmił profesor Kenna.

 

Dla współczesnego ucha Ossian brzmi zbyt melodramatycznie i rozwlekle.

W jednym z akapitów bohater Fingal zachęca, wręcz namawia bardów do tworzenia. Kiedy zostało to opublikowane Szkocja właśnie podnosiła się po powstaniu jakobitów, kiedy to kultura gaelicka i szkocka była zakazana.

Międzynarodowa popularność Ossiana była zadziwiająca - pomimo niedowiarków - i zapaliła iskrę. Szkockie wyżyny stały się znów celem podróży dla romantyków oraz doprowadziła do tego, że rodzina królewska ubrała się w szkocką kratę, co było wówczas zakazane.

Opisywano to jako „Harry'ego Pottera XVIII wieku”, z tym, że nie była to książka dla dzieci, a przyciągnęła zainteresowanie największych światowych osobistości.

Według Jefferson’s Literary Commonplace Book (przyp.tłum. książka Jeffersona zawierająca cytaty, poezję, listy oraz myśli filozoficzne) drugi prezydent USA chciał nauczyć się języka gaelickiego, by przeczytać oryginalną wersję książki.

„Kruchość i wzniosłość umysłu nigdy nie były tak precyzyjnie przekazane przez ludzką rękę”, pisał Jefferson.

„Nie wstydzę się przyznać, iż uważam, że ten prosty bard z Północy jest największym poetą jaki kiedykolwiek istniał. Jedynie dla przyjemności przeczytania jego prac pragnąłem nauczyć się języka, którym śpiewał i oraz posiadania jego pieśni w oryginalnej formie”.

W 1797 Jean-Pierre-Louis de Fontanes napisał w wylewnym liście do Napoleona Bonaparte: „Mówi się, że zawsze nosisz w kieszeni kopię Ossiana - nawet w samym środku bitwy”.

James Boswell, pamiętnikarz Johnsona, zbierał pieniądze dla Macphersona, by pomóc mu w dalszych odkryciach prac Ossiana. Ale bliski przyjaciel Boswella wyczuł spisek, nazywając Macphersona „oszustem, kłamcą i naciągaczem”, a jego utwory „podróbkami”.

Autor: Ian Johnston

Tłumaczenie: Daria Skrzypczak

Źródło: http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/ossian-literary-hoax-james-macpherson-fingal-mathematics-social-network-study-a7371806.html

Dodaj komentarz

CAPTCHA
Przepisz kod z obrazka.